Choroby odbytu

Choroby odbytu należą do najczęściej spotykanych schorzeń. Powo­dują one różnorodne dolegliwości, z których na pierwszy plan wysuwa­ją się dokuczliwe niekiedy bóle. Chorzy często uznają te cierpienia za „wstydliwe” i nie zgłaszają się do lekarza. Lekceważą też krwawienia z odbytu, sądząc, że spowodowane są żylakami (hemoroidami). Zlekce­ważenie tych objawów może spowodować przeoczenie początkowego okresu choroby nowotworowej.

Żylaki odbytu (hemoroidy). Żylaki odbytu są to rozszerzenia splo­tów żylnych tej okolicy, przyjmujące najczęściej postać łatwo krwa­wiących guzków. Żylaki wewnętrzne znajdują się powyżej zwieracza odbytu i są niewidoczne podczas zwykłego oglądania, żylaki zewnętrz­ne zlokalizowane są poniżej niego. Oba te sploty żylne często łączą się tworząc postać mieszaną żylaków wewnętrznych i zewnętrznych.

Przyczyna choroby nie jest dokładnie znana, wiadomo jednak, że do jej powstania usposabiają różnorodne czynniki, takie jak np. za­parcia czy brak zastawek w żyłach odbytnicy. Za ważne czynniki uwa­ża się również ciąże i nadciśnienie w układzie żyły wrotnej. Stany te, utrudniając odpływ krwi żylnej ze splotu odbytniczego, prowadzą do jego poszerzania. Niemałą rolę w powstawaniu żylaków odgrywają też obciążenia dziedziczne, wyrażające się osłabieniem tkanki łącznej i zmniejszeniem w niej elementów sprężystych. Dlatego też dość często współistnieją ze sobą żylaki odbytu, kończyn dolnych i powrózka na­siennego.

Dość powszechnie panujące poglądy, iż do powstawania żylaków od­bytu usposabiają takie czynniki, jak praca w pozycji siedzącej, siada­nie na twardym, zimnym podłożu, wpływy klimatyczne, psychogenne i wreszcie stałe przyjmowanie leków przeczyszczających zostały uznane za nieuzasadnione.

Żylaki odbytu są jedną z częściej występujących u człowieka cho­rób. Pojawiają się przeważnie u osób w średnim wieku, równie często u kobiet i mężczyzn.

Objawy. Pierwszym i najbardziej charakterystycznym objawem żylaków jest przeważnie krwawienie świeżą, jasną krwią.

Krew ta nie jest zmieszana ze stolcem, lecz znajduje się na jego po- * wierzchni.” Obfitość krwawienia bywa różna, od śladów jedynie na pa­pierze toaletowym, do ilości łatwo zauważalnej w misce klozetowej. Krwawienie nie stanowi zwykle zagrożenia dla zdrowia4 ustępuje sa­moistnie i może się zjawiać ponownie po dłuższym lub krótszym upły­wie czasu. Jeśli jednak powtarza się systematycznie, może doprowa­dzić nawet do znacznej, wtórnej niedokrwistości.

Innym objawem hemoroidów może być guzek lub guzki w okolicy odbytu, zjawiające się podczas oddawania stolca i zanikające samoist­nie lub utrzymujące się stale. Rzadziej występującymi dolegliwościami są: świąd odbytu, ból i wyciek śluzu, a czasami także trudne do okreś­lenia uczucie jak gdyby „niecałkowitego” oddania stolca. Objawy te są przeważnie słabo nasilone i występują okresowo.

Powikłaniem żylaków odbytu może być ich wypadnięcie i uwięźnięcie, czyli nieodprowadzalność guzka. W wyniku stanu zapalnego lub zakrzepu wypadnięty żylak ma postać twardego i obrzękniętego guzka, żywo bolesnego nie tylko przy dotyku. Guzek ta­ki nie daje się odprowadzić. Czasami ulega on owrzodzeniu i zakaże­niu. Niekiedy pojawia się kilka takich guzków.

Leczenie. Żylaki odbytu bezobjawowe nie wymagają leczenia. Po wykluczeniu innych chorób, lekarz zaleca stosowanie specjalnej diety, tak aby wypróżnienia były całkowite i luźne (owoce, jarzyny, kwaśne mleko), a w razie potrzeby łagodne środki przeczyszczające. Ponadto wskazane są spacery, gimnastyka, staranna higiena osobista. Przeciwwskazane jest spożywanie obfitych tłustych pokarmów oraz alkoholu.

Wypadnięte, nieodprowadzalne żylaki, zmienione zapalnie lub zakrzepowo, mogą być leczone zachowawczo lub operacyjnie. W leczeniu za­chowawczym poza ww: zaleceniami stosowane są doodbytniczo czopki oraz maści przeciwbólowe i ściągające. Wskazane są nasiadów- ki z kory dębowej, okłady z rumianku lub kwasu bornego oraz leki us­pokajające. Czasami za pomocą łagodnego ucisku w pozycji leżącej udaje się odprowadzić wypadnięty guzek. Po tym zabiegu chory przez kilka dni powinien pozostać w łóżku, a zastosowanie stałego opatrun­ku uciskowego nie dopuszcza do ponownego wypadnięcia żylaka.

Leczenie chirurgiczne polega na wycięciu nadmiaru błony śluzowej odbytu wraz z żylakami. Czasami przez pewien czas po opera­cji może występować bolesne oddawanie stolca, w którym czasami znajduje się krew. Objawy te ustępują samoistnie z upływem czasu. Chory powinien zapobiegać zaparciom (odpowiednia dieta i ewentual­nie łagodne leki przeczyszczające) i przyzwyczaić się do oddawania stolca o określonej porze dnia. Po oddaniu stolca wskazane są nasiadówki. Należy też przestrzegać delikatnego wycierania odbytu po wy­próżnieniach.

Krwiak odbytu. W czasie wypróżnienia, kaszlu, kichania, dźwig­nięcia ciężaru, ćwiczeń gimnastycznych, porodu itp. może dojść do pę­knięcia cienkościennych podskórnych żył okolicy odbytu. Powstały wówczas krwiak przyjmuje postać kulistą, rozpycha luźną tkankę przestrzeni okołoodbytniczej i uciska bogato ukrwioną skórę.

Objawy. Początek dolegliwości jest nagły — chory odczuwa silny ból w okolicy odbytu i wyczuwa przy jego brzegu twardy, bolesny gu­zek. Dolegliwości trwają ok. 5 dni, po czym następuje stopniowe włóknienie i kurczenie się krwiaka. Pozostałością jest jedynie zgrubienie skóry.

Leczenie polega na stosowaniu nasiadówek, maści i leków przeciwbólowych. W czasie pierwszych 48 godz. choroby może być za­stosowany zabieg chirurgiczny, czyli nacięcie krwiaka i usunięcie znajdujących się w nim skrzepów.

Szczelina odbytu. Jest to podłużne lub trójkątne owrzodzenie błony śluzowej odbytu, zwykle pojedyncze, występujące częściej u ko­biet i przeważnie umiejscowione na tylnej, środkowej linii odbytu. U dzieci może powstawać na skutek długotrwałej biegunki lub uporczywych zaparć, u dorosłych — w wyniku przewlekłej bie­gunki, nadmiernego parcia na stolec, zranienia błony śluzowej twar­dymi masami kałowymi, urazu okołoporodowego, skaleczenia ciałem obcym. W większości przypadków przyczyna powstania szczeliny po­zostaje nieznana.

Objawem jest zwykle silny ból, określany przez chorych jako „rozdzierający” łub piekący. Ponieważ pojawia się głównie w czasie oddawania stolca, chorzy starają się unikać wypróżnień. Następstwem jest zaleganie mas kałowych, co powoduje z kolei odruchowy skurcz zwieracza odbytu powodujący również silne bóle. W ten sposób pow­staje błędne koło. Czasami zaobserwować można jedynie na papierze toaletowym niewielkie ilości żywoczerwonej krwi nie zmieszanej ze stolcem. Choroba ma charakter przewlekły, nie leczona trwa-przeważ­nie przez wiele lat z okresami zaostrzeń i poprawy.

Leczenie zachowawcze polega na stosowaniu ciepłych na­siadówek, zwłaszcza po wypróżnieniu, nakładaniu maści znieczulają­cych i przeciwzapalnych. Należy wcześnie leczyć biegunki lub zapar­cia i dbać o regularne wypróżnienia.

Leczenie operacyjne, zależnie od zaawansowania i lokaliza­cji, polega na: a) rozciągnięciu odbytu (tzw.diwulsja), które wyko­nuje się w znieczuleniu ogólnym; gojenie przebiega szybko, nawroty zdarzają się jednak u ok. 15% chorych; b) wycięciu szczeliny wraz z okolicznymi tkankami; zabieg ten uzupełnia się rozciągnięciem odby­tu; gojenie trwa zwykle ok. miesiąca; c) przecięciu bocznym zwieracza odbytu.

Ropnie okołoodbytnicze powstają w wyniku przedostania się drobnoustrojów chorobotwórczych do przestrzeni okołoodbytniczej. Zwykle powstanie ropnia jest. poprzedzone niezauważalnym nawet usz­kodzeniem błony śluzowej odbytu lub tkanek otaczających. Zranienie może być spowodowane przez twarde masy kałowe, urazy mechanicz­ne (drapanie) oraz ciała obce (połkniętą ość rybią). Ropnie mogą też powstawać jako powikłania szczelin, krwiaków i żylaków odbytu.

Objawy. Najboleśniejsze są ropnie leżące powierzchownie. Powo­dują one silny, pulsujący ból, szczególnie dokuczliwy w czasie oddawa­nia stolca, nasilający się też przy jakimkolwiek ucisku. Bólom towa­rzyszy przeważnie podwyższona temperatura ciała, dreszcze, ogólne złe samopoczucie, zatrzymanie stolca. Przy obmacywaniu okolicy odbytu wyczuwa się twarde, bardzo bolesne uwypuklenie (naciek), ulegające w późniejszym okresie rozmiękaniu. Skóra nad uwypukleniem jest za­czerwieniona i gorąca. Ropnie położone głębiej dają równie nasilone dolegliwości bólowe, lecz przy obmacywaniu nie stwierdza się uwypu­klenia. Dopiero przy badaniu wewnętrznym przez odbyt lekarz wyczu­wa bolesne zgrubienie. Występują często podane wyżej objawy ogólne.

Leczenie jest operacyjne i polega na szerokim nacięciu ropnia, opróżnieniu go oraz sączkowaniu. Wczesne otwarcie ropnia zapo­biega szerzeniu się zakażenia i powstawaniu powikłań. Po operacji chory powinien przestrzegać zasad leczenia jak przy żylakach odbytu.

Gojenie rany jest długotrwałe, wydobywa się z niej początkowo duża ilość ropy, a następnie wydzieliny surowiczej. W dalszym prze­biegu procesu gojenia wskazane są nasiadówki.

Chory z ropniem okołoodbytniczym nie poddający się leczeniu ope­racyjnemu jest narażony na wytworzenie się przetoki odbytu.

Przetoka odbytu. Jest to powstały w wyniku procesu patologiczne­go kanał otoczony twardą tkanką włóknistą, łączący światło odbytni­cy z otworem znajdującym się na skórze w pobliżu odbytu. Kanał ten może być jednotorowy lub porozwidlany, z licznymi otworami skórny­mi. Zwykle prowadzą one do wspólnego otworu pierwotnego w odbyt­nicy. Czasami kanał przetoki nie zmierza bezpośrednio do Odbytnicy, lecz kończy się w sąsiednich tkankach i narządach.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.