Oparzenia

Zależnie od czynnika uszkadzającego oparzenia dzieli się na: ciepl­ne, chemiczne, elektryczne, popromienne.

Oparzenia cieplne. Najczęstsze są oparzenia wodą, parą wodną, ogniem, tłuszczem, rozpalonym metalem, gorącym gazem.

Oparzenia wywołują zmiany miejscowe w tkankach poddanych bez­pośredniemu działaniu wysokiej temperatury oraz nie mniej istotne zmiany ogólne w organizmie.

Zmiany miejscowe to: zaczerwienienie, obrzęk i/lub martwica tkanek. Zależnie od nasilenia objawów wyróżnia się cztery stopnie oparzenia.

Oparzenie 1° — objawem jest zaczerwienienie skóry (rumień) i obrzęk. Chory skarży się na uczucie pieczenia. Przeważnie w ciągu kilku dni następuje złuszczenie naskórka i zwykle po tygodniu skóra jest zagojona. Czasami pozostają przebarwienia.

Oparzenie II°a — na zaczerwienionej i obrzękniętej skórze po­jawiają się pęcherze wypełnione jasnożółtawym płynem. Bóle są znacz­ne. Gojenie polega na oddzieleniu się tkanek uszkodzonych i narasta­niu ziarniny, a następnie młodego naskórka. Okres gojenia trwa 3 — 5 tygodni, czasami dłużej.

Oparzenie II°b — zniszczone są warstwy rozrodcze skóry, tzw. „stratum germinatinum”. Oparzenie to pozostawia blizny.

Oparzenie III0 — cechuje się martwicą całej grubości skóry. Jest niebolesne, ponieważ zostają zniszczone receptory bólowe. W mia­rę upływu czasu martwiczo zmieniona skóra wysycha i powstaje strup. Później następuje oddzielenie się części obumarłych i wytwarzają się blizny. Przy bardziej rozległych oparzeniach, po oddzieleniu się tka­nek martwiczych nie następuje gojenie się samoistne. W takich przy­padkach niezbędne są przeszczepy skóry pobranej z innych okolic cia­ła. Im wcześniej operacja jest wykonana, tym krótszy jest okres pow­rotu do zdrowia.

Oparzenie IV° — występuje martwica wszystkich warstw skóry i uszkodzenie tkanek głębiej położonych — ścięgien, kości, narządów wewnętrznych. Najczęściej jest to zwęglenie tkanek. Samoistne od­dzielenie się tkanek trwa wiele tygodni.

W zależności od głębokości i rozległości oparzenia rozróżnia się: oparzenia lekkie — oparzenia 1° i 11° o powierzchni nie prze­kraczającej 15% powierzchni ciała (u dzieci i osób starszych 10%) lub oparzenia 111° do 5% powierzchni;

oparzenia średnie – oparzenia 1° i 11° o powierzchni od 15 do 30% powierzchni ciała lub 111° od 5 do 15% powierzchni;

oparzenia ciężkie — oparzenia 1° i 11° o powierzchni powyżej 30% powierzchni ciała lub HI0 powyżej 15% powierzchni ciała.

Procent powierzchni oparzonej chirurg oblicza za pomocą odpo­wiednich schematów. Stosunkowo prostym sposobem jest obliczanie w stosunku do powierzchni dłoni chorego, uznanej za 1% powierzchni ciała.

Przebieg choroby oparzeniowej i śmiertelność zależą od roz­ległości i głębokości oparzenia, wieku chorego, uprzedniego stanu je­go zdrowia. U dzieci poniżej 2 r. życia i osób starszych powyżej 60 r. życia śmiertelność jest wyższa przy każdej rozległości oparzenia. U dzieci jest to prawdopodobnie związane z większą wrażliwością na za­każenia, a u osób starszych z istnieniem innych obciążeń, np. chorób układu krążenia, cukrzycy itp.

Zmiany ogólne zależą od rozwiniętego wstrząsu. Wstrząs oparzeniowy jest spowodowany gwałtownie zwiększoną przepuszczal­nością naczyń włosowatych i przemieszczaniem się osocza krwi z łoży­ska naczyniowego do tkanek oparzonych. Część osocza gromadzi się w tkankach powodując obrzęk. Część wydostaje się na zewnątrz przez pozbawione naskórka powłoki. W wyniku utraty osocza następuje zmniejszenie ilości krwi krążącej, niedotlenienie tkanek, upośledzenie krążenia krwi w wątrobie i nerkach, zmniejszenie czynników obron­nych organizmu, zwiększenie podatności na zakażenia.

Po wyprowadzeniu chorego ze wstrząsu następuje drugi okres choroby oparzeniowej. Chory gorączkuje, chudnie, nie ma apetytu, pojawia się niedokrwistość oraz zaburzenia w czynności na­rządów wewnętrznych. Zwykle dołącza się zakażenie i ropienie ran oparzeniowych.

W późniejszym okresie, jeśli właściwe leczenie nie doprowadzi do zagojenia ran, dochodzi do postępującego wyniszczenia, uporczywej niedokrwistości i narastających zaburzeń czynności narządów wew­nętrznych. Zaburzenia te mogą prowadzić do śmierci.

Leczenie. W lekkich oparzeniach należy zmyć chłodną y/o­dą miejsce oparzone i nałożyć opatrunek z jałowej gazy. Pęcherzy nie należy nacinać ani przebijać. Nawet przy niewielkich oparzeniach twarzy, rąk, stóp i krocza należy zgłosić się do chirurga.

Leczenie ciężkich oparzeń odbywa się w szpitalu i rozpoczy­na się od wyprowadzenia chorego ze wstrząsu. W tym celu przetacza się duże ilości płynów (krew, plazmę, albuminy, elektrolity, dekstran), podaje się tlen do oddychania oraz leki przeciwbólowe i wzmacniające czynność serca. Czasami zachodzi konieczność wprowadzenia rurki do dróg oddechowych (tchawicy), co zapewnia ich drożność i ułatwia prowadzenie oddechu kontrolowanego. Jednocześnie podaje się leki chroniące przed rozwojem zakażenia.

Po wyprowadzeniu ze wstrząsu chory niekiedy przez wiele tygodni musi otrzymywać plazmę, krew, preparaty białkowe i inne leki, zwła­szcza antybiotyki. Dopóki oparzone powierzchnie nie zostaną całkowi­cie pokryte naskórkiem, niebezpieczeństwo zakażenia stale istnieje i jest wprost proporcjonalne do rozległości oparzenia.

Rany oparzeniowe można leczyć jedną z trzech metod: 1) tzw. metodą leczenia otwartego bez opatrunków, stosowaną przeważ­nie w leczeniu oparzeń twarzy, 2) za pomocą różnorodnych opatrun­ków lub 3) tzw. pierwotnym wycięciem ran. Po odpowiednim okresie leczenia wykonuje się operacje, przyspieszając oddzielenie się martwi­czych tkanek, przeszczepy skórne i inne zabiegi plastyczne.

Przeszczepy skórne stosuje się w celu pokrycia ran oparzeniowych, aby przyspieszyć ich gojenie, zapobiec przykurczom i skrócić okres rekonwalescencji. Przeszczepy skórne zmniejszają możliwość za­każenia i ochraniają organizm przed utratą płynów z otwartych ran. Przeszczepy te składają się z powierzchownej warstwy skóry i części warstw głębszych. Przeszczep położony na powierzchni oparzonej wgaja się jak normalna skóra. Przeszczepy można pobierać z każ­dej niemal, nie oparzonej powierzchni ciała. Miejsca po ich pobra­niu regenerują się bez powstawania blizny.

W leczeniu oparzeń ważną rolę spełnia wczesna rehabilitacja, tj. leczenie usprawniające. Poza rehabilitacją oddechową (głębokie oddychanie, odkrztuszanie, odkasływanie itp.), stosowana jest rehabilitacja ruchowa mająca na celu zapobieganie odleżynom i powikłaniom zakrzepowym. Chory powinien jak najwięcej ruszać się w łóżku, często zmieniać pozycje, siadać i w miarę możności wstawać z łóżka. Zawsze musi ściśle przestrzegać wszelkich zaleceń chirurga i specjalisty od rehabilitacji. Wczesne rozpoczęcie miejscowego działa­nia usprawniającego zapobiega przykurczom i szpecącym bliznom oraz przywraca w maksymalnym stopniu czynności oparzonej okolicy ciała.

Leczenie ciężkich oparzeń — nawet w wysoko wyspecjalizowanym szpitalu, przy fachowej, troskliwej opiece ze strony lekarzy, pielęg­niarek i specjalistów od rehabilitacji — może trwać bardzo długo, nawet kilkanaście miesięcy. Niekiedy konieczne są wielokrotne pobyty w różnych szpitalach w celu wykonywania kolejnych opera­cji plastycznych.

Długotrwałe leczenie, groźba oszpecenia i kalectwa, problemy pow­rotu do życia rodzinnego i zawodowego — mogą prowadzić do stanów depresyjnych u chorych. Uniknąć tego może chory ściśle współpracu­jąc z lekarzem oraz spełniając wszystkie jego zalecenia i informując go o swych problemach. Duże znaczenie ma uwierzenie w pomyślne zakończenie się choroby i powrót do życia rodzinnego i zawodowego. W rehabilitacji psychicznej chorego bardzo dużą rolę może odegrać najbliższa rodzina.

Oparzenia chemiczne są następstwem działania na żywą tkankę stężonych kwasów i zasad (ługów) oraz soli niektórych metali ciężkich. Osobną grupę stanowią oparzenia środkami chemicznymi stosowany­mi w czasie wojny.

Głębokość uszkodzeń zależy od rodzaju substancji, jej stężenia i temperatury oraz czasu działania. Wydzielanie gorąca przy oparze­niach chemicznych (egzotermicznych) ma dodatkowe działanie ni­szczące. Podobnie jak w oparzeniach cieplnych, odróżnia się kilka stopni uszkodzeń (rumień, pęcherze, martwica). Niektóre substancje chemiczne (fenole, sole rtęci) mogą wchłaniać się powodując dodatko­wo zatrucie ogólne.

Oparzenia kwasami to najczęściej oparzenia kwasem siarko­wym i solnym, rzadziej azotowym, fosforowym, octowym lub karbolo­wym. Wskutek działania kwasów na skórę powstaje suchy strup spo­wodowany koagulacją (ścięciem) białka.

Oparzenia ługami (zasadami) są najczęściej spowodowane łu­giem sodowym (soda kaustyczna), potasowym łub wapnem niegaszo­nym. Ponieważ przy oparzeniach tych następuje rozpuszczenie białek, zwykle powstaje głębokie uszkodzenie tkanek. Strup jest przeważnie miękki i wilgotny.

Pierwsza pomoc przy oparzeniach chemicznych polega na na­tychmiastowym zmyciu substancji szkodliwej za pomocą silnego stru­mienia chłodnej wody — z wyjątkiem oparzeń wapnem niegaszonym i następnie zastosowaniu środków neutralizują­cych. Dla kwasów są to słabe roztwory zasadowe, np. 3% roztwór sody oczyszczonej (wodorowęglan sodowy), a dla zasad słabe roztwory kwa­sów, np. 3% roztwór kwasu bornego.

Oparzenia elektryczne są wynikiem bezpośredniego działania prą­du w czasie jego przepływu przez tkanki lub też powstałej przy tym wysokiej temperatury (oparzenie elektrotermiczne — ciepło Joule’a). Oparzenia elektryczne są rozległe i głębokie. Powstają w miejscu „wtargnięcia”, „przejścia” i „wyjścia” prądu.

W tkankach leżących na drodze przepływu prądu obrażenia są tym większe, im dana tkanka obdarzona jest lepszym przewodnictwem elektrycznym. Największe zniszczenia powstają w naczyniach krwio­nośnych i mięśniach.

Przejście prądu wysokiego napięcia przez ciało powoduje ciężkie ob­jawy ogólne, określane jako wstrząs elektryczny. Często do­chodzi do utraty przytomności, czasem do zatrzymania czynności ser­ca i czynności oddechowej.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.