WSTRZĄS

Wstrząs jest to ostry zespół zaburzeń ogólnoustrojowych powsta­ły z niedotlenienia tkanek wskutek niedostatecznego w nich przepły­wu krwi. Wstrząs towarzyszy wielu ciężkim chorobom, np. urazom, krwotokom, oparzeniom, chorobom serca. Istotą wstrząsu jest ostre zaburzenie krążenia, prowadzące do zaburzenia równowagi pomiędzy pojemnością łożyska naczyniowego a objętością krwi krążącej. Zabu­rzenie to może nastąpić w wyniku upośledzenia czynności serca, krwionośnych naczyń obwodowych determinujących wielkość oporu lub zmiany objętości krwi krążącej. Spośród kilku rodzajów wstrząsu w chirurgii najczęściej jest spotykany wstrząs oligowolemiczny i jego odmiana — wstrząs septyczny.

Wstrząs oligowolemiczny

Wstrząs oligowolemiczny, zwany też hipowolemicznym, jest następstwem zmniejszenia objętości krwi krążącej w wyni­ku utraty pełnej krwi, osocza lub wody ustrojowej i elektrolitów. Za­leżnie od przyczyny wywołującej niedobór krwi, wstrząs ten nosi różne nazwy: krwotoczny (po krwotoku zewnętrznym lub wewnętrz­nym), urazowy (po obrażeniach tkanek z utratą krwi krążącej i osocza), oparzeniowy (z utratą osocza). Wstrząsami oligowolemicznymi są również: wstrząs w ostrej niedrożności jelit, wstrząs w os­trym zapaleniu trzustki oraz wstrząs septyczny wywołany za­każeniem (np. rozległą ropowicą tkanek lub zapaleniem otrzewnej). We wstrząsie septycznym wtórny niedobór krwi krążącej jest spowodo­wany jej przemieszczeniem do mikrokrążenia uszkodzonego przez drobnoustroje i ich jady (toksyny).

W następstwie zmniejszenia objętości krwi krążącej uruchomione zostają mechanizmy obronne organizmu. Pierwszą reakcją jest odruchowy skurcz naczyń: skórnych, tkanki podskórnej, mięśni szkieletowych i krążenia trzewnego. Jedynie tętnice wieńcowe i móz­gowe nie ulegają obkurczeniu. Dzięki skurczowi naczyń krew przemie­szcza się z obwodu, zapewniając dostateczny przepływ przez naczynia wieńcowe serca i naczynia mózgu, a więc przez narządy najbardziej wrażliwe na niedokrwienie. Jednocześnie wskutek złożonych odru­chów następuje zwiększenie siły i częstości skurczów serca oraz wzmo­żone przemieszczenie płynów tkankowych do układu naczyniowego, co powoduje zwiększenie objętości krwi krążącej.

Jeżeli wstrząs się przedłuża i pogłębia, dochodzi do dal­szego narastającego niedotlenienia organizmu. Upośledze­nie dostawy tlenu prowadzi do wzrostu ilości kwasu mlekowego, który zakwasza organizm. Wrażliwe na zakwaszenie naczynia włosowate ulegają rozszerzeniu i krew przemieszcza się do nich, co objawia się dalszym obniżeniem ciśnienia tętniczego. We krwi zalegającej we włośniczkach zachodzą przemiany: wzrasta jej lepkość, krwinki czer­wone zlepiają się, a płytki krwi gromadzą się na uszkodzonych przez niedotlenienie ściankach włośniczek. Zmiany te prowadzą do dwóch przeciwstawnych zjawisk: do skrzepów wewnątrznaczyniowych i do wyczerpania czynników powodujących krzepnięcie. Następstwem tych procesów jest zatkanie światła naczyń włosowatych, uszkodzenie mikrokrążenia i obumieranie komórek oraz skaza krwotoczna objawiająca się niekiedy obfitym krwawieniem, np. do przewodu pokarmowego.

Narastający wstrząs powoduje powstawanie bardzo istot­nych zmian w poszczególnych narządach i ukła­dach. Niedotlenienie wątroby obniża czynność układu siateczko- wo-śródbłonkowego, co ma bardzo duży wpływ na obniżenie odpornoś­ci organizmu. Niedokrwienie nerek objawia się zmniejszeniem wytwa­rzania i wydalania moczu, co prowadzi do bezmoczu. W naczyniach krwionośnych płuc powstają zakrzepy, co znacznie upośledza wymia­nę gazową. Niedotlenienie błony śluzowej jelit ułatwia przechodzenie drobnoustrojów i ich toksyn do krwi, co może doprowadzić do ogólne­go zakażenia organizmu. Zdrowe serce zachowuje przez dłuższy czas swą sprawność, ale u ludzi z chorobą wieńcową spadek ciśnienia krwi może doprowadzić do zawału. Ośrodkowy układ nerwowy jest chronio­ny w początkowym okresie wstrząsu, później jednak, w miarę narasta­nia niedotlenienia, pojawiają się objawy podrażnienia kory mózgowej.

W zależności od ilości utraconej krwi wyróżnia się trzy rodzaje wstrząsu oligowolemicznego: wstrząs niezbyt ciężki, wstrząs średnio ciężki i wstrząs bardzo ciężki. U osób starszych, z miażdżycowymi zmianami tętnic, u osób wyniszczonych oraz u ludzi niedożywionych lub cierpiących na różne przewlekłe choroby, utrata nawet niewielkiej ilości krwi – 10-20% objętości krwi krążącej – może doprowadzić do średnio ciężkiego albo bardzo ciężkiego wstrząsu.

Wstrząs niezbyt ciężki występuje przy utracie 10 – 20% krwi krą­żącej, czyli 800-1500 ml krwi (w warunkach prawidłowych objętość krwi krążącej stanowi ok. 8% masy ciała, co przeciętnie u osoby do­rosłej wynosi 6-8 1). Utrata takiej ilości krwi powoduje zmniejszenie przepływu krwi przez narządy o mniejszym znaczeniu dla życia (skóra, tkanka tłuszczowa, mięśnie szkieletowe). Chory jest blady, a jego skó­ra staje się wilgotna i zimna. Objawy te występują początkowo na kończynach, a później obejmują również tułów. Chory skarży się na uczucie zimna, pragnienia i suchości w jamie ustnej oraz osłabienie siły mięśniowej. Tętno bywa przyspieszone. Zmniejszeniu ulega obję­tość wydalanego moczu.

Wstrząs średnio ciężki spowodowany jest utratą 20-40% objętoś­ci krwi krążącej. Następuje zmniejszenie przepływu krwi przez narzą­dy ważne dla życia, takie jak wątroba i nerki. Do objawów takich, ja­kie występują przy wstrząsie niezbyt ciężkim, dołącza się skąpomocz lub bezmocz, wyraźne obniżenie ciśnienia tętniczego i przyspieszenie tętna oraz oddechów. Skóra staje się sinawa. Naczynia żylne są za­padnięte.

Wstrząs bardzo ciężki pojawia się, gdy utrata krwi krążącej prze­kracza 40%. Taki ubytek krwi powoduje, że utlenowanie dwóch naj­ważniejszych dla życia narządów, tzn. serca i mózgu, jest upośledzone. Chory staje się niespokojny i podniecony. Później, w miarę pogarsza­nia się czynności mózgu, występuje apatia i śpiączka. Pojawiają się zaburzenia czynności serca oraz objawy niedotlenienia jego mięśnia.

Leczenie wstrząsu polega na: uzupełnieniu niedoborów krwi, za­pewnieniu drożności dróg oddechowych, poprawieniu czynnośei serca oraz wyrównaniu zaburzeń w mikrokrążeniu.

Uzupełnienie krwi krążącej powinno być dokonane moż­liwie szybko i w dostatecznej ilości. W leczeniu wstrząsu oligowolemicznego są stosowane roztwory krwi (krew pełna, osocze, albuminy, leki osoczozastępcze) lub roztwory elektrolitów. Dobór podawanych płynów zależy w głównej mierze od przyczyny, która spowodowała na­głe zmniejszenie ilości krwi krążącej. W przypadku krwotoku, zanim przygotowana będzie właściwa serologicznie krew, podaje się dekstran lub inne środki krwiozastępcze. Krew może być przetoczona po wyko­naniu badań określających zgodność grupową, tj. po wykonaniu próby krzyżowej. Jeżeli przyczyną wstrząsu było zmniejszenie ilości płynu międzykomórkowego, co obserwuje się np. we wstrząsie wywołanym ostrą niedrożnością jelit lub zapaleniem otrzewnej, deficyt oso­cza wyrównywany jest podawaniem dekstranu, osocza lub roztworów albumin, a następnie deficyt płynu międzykomórkowego przez podanie roztworów elektrolitów. W ciężkich stanach wstrząsowych ilości poda­wanych płynów mogą dochodzić do kilku litrów.

Utrzymanie drożności dróg oddechowych w leczeniu wstrząsu jest czynnością bardzo ważną. Zależnie od nasilenia zabu­rzeń oddechowych podawany jest tlen cewnikiem założonym przez nos lub przez rurkę dotchawiczą. W celu uzyskania poprawy pracy* mięśnia sercowego stosuje się glikozydy nasercowe, a w celu zmniejszenia lepkości krwi – dekstran niskocząsteczkowy, co zapo­biega powstawaniu zlepów krwinek czerwonych i płytek, krwi. Przeta­czanie płynów zasadowych zwalcza postępujące zakwaszenie organiz­mu. a podawanie antybiotyków – bakterie, które wraz ze swymi to­ksynami odgrywają dużą rolę w przebiegu, a niekiedy i powstawaniu wstrząsu. Szczególnie duże znaczenie w zwalczaniu wstrząsu septycznego mają antybiotyki. Leczeniem uzupełniającym jest zapewnienie choremu spokoju oraz zniesienie bólu przez odpowiednie ułożenie i po­dawanie leków przeciwbólowych.

Leczenie wstrząsu może być prowadzone jedynie w warunkach szpi­talnych. Dlatego też wczesne dostrzeżenie jego objawów może przyczy­nić się do szybszego przewiezienia chorego do szpitala i możliwie szyb­kiego rozpoczęcia leczenia.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.