Zakażenia beztlenowcami

Zakażenia beztlenowcami są powodowane przez bakterie rozwijają­ce się w środowisku pozbawionym tlenu. Spośród licznych gatunków bakterii beztlenowych chorobotwórcze właściwości w organizmie ludz­kim wykazuje kilka. Drobnoustroje te mogą być przyczyną wielu cho­rób, spośród których najbardziej niebezpieczne są dwie: zgorzel gazowa i tężec.

Zgorzel gazowa. Laseczki beztlenowe powodujące zgorzel gazową występują w glebie oraz mogą znajdować się w przewodzie pokarmo­wym człowieka i zwierząt. Formy wegetatywne, a także zarodniki, nie przenikają przez nieuszkodzoną skórę i błony śluzowe. Do tkanek mo­gą jedynie dostać się poprzez rany zanieczyszczone ziemią, strzępami ubrania oraz wydalinami ludzi czy zwierząt. Szczególnie łatwo mogą ulec zakażeniu laseczkami rany z rozległymi uszkodzeniami mięśni i naczyń krwionośnych, zwłaszcza rany szarpane i miażdżone odniesio­ne w wypadkach komunikacyjnych. Zgorzel gazowa może rozwinąć się również w niewielkich ranach ciętych i drążących.

Chorobotwórczość laseczek zgorzeli jest związana ze zdolnością wy­twarzania przez nie egzotoksyn. Egzotoksyny są jadami wydala­nymi do środowiska przez żywe laseczki. Jady przenikając do tkanek niszczą komórki oraz uszkadzają mikrokrążenie. Przyczyniają się w ten sposób do dalszego szerzenia zakażenia, które szybko może przy­brać bardzo znaczne rozmiary. W zaawansowanym zakażeniu toksyny przenikają do krwi i wywołują liczne objawy ogólne.

Objawy. Po przedostaniu się laseczek do rany okres wylęgania choroby waha się od kilku godzin do 4 —5 dni, czasem jednak może ulec znacznemu wydłużeniu. W ciągu krótkiego czasu w okolicy rany pojawia się obrzęk, zaczerwienienie, w tkankach otaczających stwier­dzone dotykiem charakterystyczne trzeszczenie. Dookoła występują pęcherze wypełnione posokowatym płynem (wysiękiem ropnym o od drażającym zapachu gnilnym) i gazem. Szybko narastają objawy ogólne: przyspieszenie tętna i oddechu, spadek ciśnienia krwi, za­mroczenie, czasami utrata świadomości. Przebieg choroby jest szybki, często kończy się tragicznie. W warunkach pokojowych, mimo dużego rozprzestrzenienia laseczek beztlenowych w powierzchownych war­stwach gleby, do zgorzeli gazowej w wyniku zranień dochodzi bardzo rzadko.

Leczenie polega na chirurgicznym opracowaniu rany, które pole­ga na wycięciu tkanek martwych i odświeżeniu brzegów, stosowaniu dużych dawek antybiotyków i zwalczaniu wstrząsu. W ciężkich przy­padkach przy rozległym uszkodzeniu kończyny i gwałtownie postępu­jącym zakażeniu — ratowanie życia chorego może wymagać odjęcia kończyny.

Zapobieganie polega na natychmiastowym zgłoszeniu się do chirurga z każdą zanieczyszczoną raną. Szczególnie niebezpieczne są rany miażdżone, jak również rany zanieczyszczone ziemią i rany, w których znajduje się ciało obce, zwłaszcza pochodzenia organicznego. Im wcześniej rana zostanie oczyszczona z martwiczych tkanek i usu­nięte ciało obce, tym mniejsze niebezpieczeństwo zgorzeli gazowej.

Tężec jest to ostre zakażenie przyranne i ogólne zatrucie organiz­mu spowodowane przez beztlenową bakterię zwaną laseczką tężca. Zatrucie jest wywołane przez jady (toksyny) bakteryjne, które prze­dostają się do krwi, chłonki oraz wzdłuż osłonek nerwowych do rdzenia kręgowego, gdzie uszkadzają komórki nerwowe, co prowa­dzi do wzmożonego napięcia mięśniowego i wystąpienia napadów bo­lesnych kurczów mięśni.

Do zakażenia laseczkami tężca dochodzi najczęściej na skutek za­nieczyszczenia rany ziemią lub odchodami. Okres wylęgania choroby waha się od 1 do 60 dni, średnio wynosi 8 dni. Im krótszy jest okres wylęgania, tym mniej pomyślne rokowanie. Toksemia tężcowa rozwi­jająca się w wyniku zakażenia ran głowy, szyi lub tułowia ma bar­dziej burzliwy przebieg niż przy zakażeniach ran kończyn. Tężec jest problemem społecznym w krajach o niskiej stopie życiowej i o niewy­robionych nawykach higienicznych. W Polsce nie stanowi zagadnie­nia epidemiologicznego.

Objawy. W ok. 30% przypadków zakażeń pełny obraz kliniczny poprzedzają „zwiastuny” w postaci uczucia drętwienia i mrowienia w mięśniach żuchwy, ból głowy, niepokój psychiczny i zaburzenia świa­domości. Później pojawia się ograniczenie ruchomości żuchwy wsku­tek skurczu mięśni żwaczy (szczękościsk) oraz skurczu mięśni mi­micznych powodujących wykrzywienie rysów twarzy w bardzo zna­mienny obraz tzw. „śmiechu sardonicznego”. Do wczesnych objawów należy również wzmożone napięcie mięśni gardła utrudniające połyka­nie. Skurcz mięśni grzbietu wywołuje łukowate wygięcie tułowia w tzw. łuk tężcowy. Stopniowo ulegają zajęciu dalsze mięśnie, a skurcze stają się coraz częstsze. Występują zlewne poty. Śmiertelność w tężcu objawowym wynosi 50%. Jeśli uda się utrzymać chorego przy życiu przez 4 — 5 dni, rokowanie poprawia się znacznie. W tężcu póź­nym, gdy od zranienia upłynęło 30 — 60 dni, rokowanie jest pomyślne.

Leczenie tężca polega na: a) wstrzyknięciu surowicy przeciwtężcowej zobojętniającej toksynę tężcową, b) nacięciu i dokładnym oczyszczeniu rany, c) stosowaniu środków zapobiegających wystąpieniu skurczu tężcowego i powodujących zmniejszenie napięcia mięśni, d) stosowaniu postępowania ułatwiającego oddychanie, e) podawaniu an­tybiotyków.

Zapobieganie. Zasady obowiązującej profilaktyki przeciwtężcowej polegają na obowiązkowym i powszechnym stosowaniu szczepień ochronnych u dzieci i młodzieży.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.